Szymona Komusińskiego blog kolejowy - trochę hobbystyczny, a trochę ekspercki
RSS
wtorek, 02 maja 2017

 

Sieć kolejowa na terenie dawnego WMK w roku 1911 (linie magistralne pogrubione, linia cyrkumwalacyjna istniejąca w l. 1888 - 1912 zaznaczona linią przerywaną).

Źródło mapy: http://chrzanow.dk/historia.html

Każdemu wolno marzyć - więc pomarzmy. Jest rok 1846, powstanie krakowskie - owo najbardziej nieudane z polskich powstań - nie wybucha, a Wolne Miasto Kraków trwa, pozostając pod faktyczną kontrolą Austrii, ale nie będąc do niej formalnie inkorporowane. Dociąga tak w "uśpionej" formie do drugiej połowy lat '60-tych XIX wieku, czyli do wojny austriacko-pruskiej i głębokiej liberalizacji Cesarstwa Austriackiego (od teraz już Austro-Węgier). A potem? Potem następuje niezwykły rozkwit tego już faktycznie niepodległego tworu, który trwa przez bez mała półwiecze, aż do wybuchu Wielkiej Wojny.

Niemożliwe? To spójrzmy na wszystkie podobieństwa Wolnego Miasta Krakowa (1815 - 1846) i Wielkiego Księstwa Luksemburga (zał. w obecnej formie 1867).

 1. okoliczności powstania, czyli traktatowe buffer state utworzone wokół sporego miasta o średniowiecznym rodowodzie, otoczone przez duże kraje, z których każdy mógłby rościć sobie do niego pretensje (tam Francja, Prusy i Belgia; tu Rosja, Austria i - ponownie - Prusy);

2. niewielkie terytorium, bogate jednak w surowce mineralne (tu węgiel i cynk, tam ruda żelaza);

3. podobieństwo środowiska geograficznego, czyli teren generalnie wyżynny, porośnięty bukowymi lasami i rozciętymi głębokimi dolinami potoków, spływających ku jedynej średniej wielkości rzece, żeglownej i wyznaczającej granicę z jednym z ościennych państw (tam Mozela, tu Wisła);

4. daleko posunięte (jak na ówczesne warunki) swobody obywatelskie, działające instytucje demokratyczne i konsekwentnie praktykowany liberalizm gospodarczy, skutecznie zachęcający kapitał z krajów ościennych do inwestycji w miejscowy przemysł;

5. całe (niewielkie) terytorium kraju będące sporą strefą wolnocłową;

6. to co nas interesuje najbardziej, czyli korzystne warunki dla rozwoju linii kolejowych, w tym tranzytowych między krajami ościennymi. Można oczywiście wątpić, czy gdyby WMK nie upadło w chwili gdy pierwsza tutejsza linia (Kraków - Szczakowa - Mysłowice/ Maczki) była dopiero w budowie, lecz przetrwało do roku 1914, to sieć kolejowa na jego terenie rozwinęłaby się tak dobrze jak to miało miejsce po jego zaanektowaniu przez Austrię. Zapewne Kolej Północna z Wiednia do Lwowa, czyli kręgosłup tutejszego układu transportowego, pobiegłaby prawym brzegiem Wisły, przez Podgórze. Z drugiej jednak strony można śmiało zakładać, że istniałaby szansa na budowę co najmniej jeszcze jednego połączenia z Kongresówką, bliżej Krakowa (może przedłużenie Kocmyrzówki, może trasa Kraków - Olkusz?). Nie wydaje się również by istnienie granicy państwowej na Wiśle miało utrudnić powstanie prywatnych kolei normalnotorowych w najbardziej zurbanizowanej, zachodniej części WMK (Siersza - Trzebinia - Bolęcin - Spytkowice i Bolęcin - Chrzanów - Szczakowa).

WMK jak wiemy nie przetrwało, natomiast później, za za austriackiego panowania, powstały na jego terenie:

- odcinek magistrali Wiedeń - Lwów od mostu na Wiśle pod Oświęcimiem do mostu na Wiśle w Krakowie, przez Chrzanów - Trzebinię - Krzeszowice - Kraków (fragmenty obecnych linii nr 93 - 133 - 91), łącznie ok. 63 km;

- połączenie Kolei Północnej z Prusami i Kongresówką/ Rosją, od Trzebinii do Szczakowej i dalej na Mysłowice/ Maczki (fragmenty obecnych linii nr 133 i 134), łącznie ok. 28 km;

- kolej lokalna z Sierszy przez Trzebinię i Bolęcin do mostu na Wiśle pod Okleśną (obecna linia nr 114 i fragment częściowo rozebranej linii nr 103), łącznie ok. 24 km;

- kolej lokalna ze Szczakowej do Bolęcina przez Chrzanów (linia nr 128, obecnie w większości rozebrana), łącznie ok. 33 km;

- kolej lokalna z Krakowa Wesołej do Czyżyn i dalej na Kocmyrzów/ Mogiłę (rozebrana), łącznie ok. 20 km

- pierwsza obwodnica krakowska (1888 - 1912), łącznie ok. 5 km

W sumie na tym niewielkim obszarze powstało w przeciągu nieco ponad 60 lat (1848 - 1914) ponad 170 km linii kolejowych.

niedziela, 02 kwietnia 2017

Szanowni Państwo,

kto dał się wczoraj nabrać na mój tradycyjny wpis primaaprilisowy, ten niech się teraz śmieje. A pozostając w klimatach lżejszych niż zazwyczaj, pozwalam sobie wyjątkowo na notkę o charakterze fotorelacyjnym, i to w dodatku dosyć "recyklingową", bo większość spośród tych zdjęć trafiła już zarówno na bloga, jak i na moją stronę internetową. No ale cóż - naszła mnie jakoś chęć na podsumowanie moich wojaży po sieciach kolei chorwackich i słoweńskich poprzez ukazanie popularnego tam sposobu upamiętniania starej kolei w formie parowozów-pomników, spotykanych na co po niektórych stacjach. Zapraszam do oglądania; kolejność - tym razem - alfabetyczna.

 

Celje, Słowenia

 

Divaća, Słowenia

 

Ivanec, Chorwacja

 

Knin, Chorwacja

 

Koper, Słowenia

 

Maribor, Słowenia

 

Murska Sobota, Słowenia

 

Nowa Gorycja, Słowenia

 

 

Pivka, Słowenia

 

 

Postojna, Słowenia

 

 

Rijeka, Chorwacja

 

 

Sevnica, Słowenia

 

 

Varażdin, Chorwacja

 

 

Virovitica, Chorwacja

 

 

Zagrzeb Główny, Chorwacja

sobota, 01 kwietnia 2017

 

 Szanowni Państwo,

o Planie na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju vel Planie Morawieckiego słychać ostatnio sporo. Jedni chwalą za śmiałość, inni ganią za wybujałość, jeszcze inni wskazują na ewidentne absurdy - jednak o wpływie jednej z najbardziej nowatorskich koncepcji w nim zawartych, czyli wykorzystaniu skanalizowanych rzek do organizacji dalekobieżnych przewozów pasażerskich, nie mówiono do tej pory zbyt wiele. A szkoda, bo pomysł ten - o ile "chwyci" - wprowadzi zupełnie nowego gracza na rynek, zdominowany dotychczas przez PKP InterCity, Ryanaira i przewoźników autobusowych, ze szczególnym uwzględnieniem Polskiego Busa.

Jak to będzie wyglądać? Na początek oczywiście odbudowa Drogi Wodnej Odry, później regulacja Wisły poniżej Warszawy i Warty poniżej Poznania, następnie inwestycje w ciąg Brda - Kanał Bydgoski - Noteć - Warta, wreszcie - regulacja Narwi (po Łomżę) i Bugu (po Terespol); w dalszej przyszłości - kanał Gliwice - Oświęcim. Żeby była jasność - projekt ten, mówiąc oględnie, nie budzi mojego entuzjazmu, gdyż przynosząc wątpliwe korzyści, uderzy jednocześnie w trzy aspekty kluczowe dla jakości życia w kraju teraz i w przyszłości: budżet, środowisko i - tak jest! - kolejowy transport towarowy.

Ale trzymając się ściśle tematu: w jakiż to niby sposób ewentualna regulacja największych polskich rzek miałaby - nomen omen - wpłynąć na międzyaglomeracyjne przewozy pasażerskie? Otóż grupa ekspertów zaangażowana w tworzenie Planu wpadła na pomysł - przyznajmy, odważny - inwestycji w duże przystanie żeglugowe w miastach nadrzecznych i skłonienia potencjalnych armatorów (zapewne powstałych na bazie istniejących firm żeglugi śródlądowej oraz białej floty pływającej po Krakowie, Warszawie, Wrocławiu, etc.) do zrzeszenia w holdingu pod roboczą nazwą Polska Pasażerska Żegluga Rzeczna (z 51% udziałem skarbu państwa, rzecz jasna). Holding taki dokonałby zakupu floty nowoczesnych wodolotów, produkowanych oczywiście w "reanimowanych" polskich stoczniach.

A jak miałaby wyglądać ewentualna siatka połączeń? Tu zaskoczeń wielkich nie ma, na tę chwilę proponowane są następujące trasy:

1) Warszawa - Płock - Włocławek - Toruń - Fordon - Grudziądz - Tczew - Gdańsk (z opcjonalnymi postojami w mniejszych miastach, jak Wyszogród, Świecie czy Gniew);

2) j.w. do Torunia, a dalej Bydgoszcz - Ujście - Gorzów - Kostrzyn - Szczecin - Świnoujście (ponownie z opcjami postoju np. w Nakle czy Policach);

3) Gliwice - Kędzierzyn - Opole - Wrocław - Głogów - Słubice - Kostrzyn i dalej j.w. do Świnoujścia;

4) Poznań - Gorzów - Kostrzyn;

5) Warszawa - Pułtusk - Ostrołęka - Łomża;

6) w dalekiej perspektywie także Warszawa - Puławy - Kazimierz - Sandomierz - Tarnobrzeg - Kraków

Co by nie powiedzieć - na miejscu przewoźników kolejowych (a zwłaszcza PKP InterCity) trochę bym się bał, zważywszy że szczególnie trasy nr (1) i (5) wyznaczałyby zupełnie nowe kierunki ciążeń dalekobieżnych, nieobsługiwane nigdy przez kolej. No i kto wie czy nie pora też w tej sytuacji zacząć już myśleć o wspólnym bilecie PKP, PPŻR, PolRegio i przewoźników samorządowych?

środa, 01 marca 2017

Szanowni Państwo - stało się!

27 lutego o godzinie 8:58, przekroczywszy pięknym mostem Sawę, dotarłem od strony Trebnja do Sevnicy (tak się przy okazji składa, że miejsca narodzin aktualnej amerykańskiej First - czy, jak niektórzy, wolą - Third Lady, Melanii T.). Tym samym, Słowenia stała się dla mnie trzecim - po Belgii i Luksemburgu - krajem którego pasażerską sieć kolejową zaliczyłem w całości (wliczając w to łącznice w Zidanim Moście i Pragersku).

Poniżej tabelaryczne i kartograficzne zobrazowanie mojej drogi do tego sukcesu. Zdjęcia z wyjazdu do obejrzenia na mojej galerii - zapraszam!

 

Trasa Data zaliczenia Nr linii Kilometraż
(Spielfeld Straβ) - Šentilj - Zidani Most 2010-09-20 30 108,4
Zidani Most - Ljubljana 2010-09-20 10 63,9
Ljubljana - Postojna 2010-09-21 50 66,9
Postojna - Divača 2010-09-21 50 38,1
Divača - Prešnica odv. 2010-09-21 60 16,5
Prešnica odv. - Rakitovec - (Buzet) 2010-09-21 61 14,7
Nova Gorica - Bled Jezero 2010-09-30 70 79,0
Bled Jezero - Jesenice 2010-10-01 70 9,8
Jesenice - (Rosenbach) 2010-10-01 20 7,1
Ljubljana - Jesenice 2014-04-30 20 63,8
Ljubljana Šiška - Kamnik Graben 2015-06-05 21 23,0
Ljubljana - Metlika 2015-06-05 80 121,2
Metlika - (Kamanje) 2015-06-05 80 2,2
(Savski Marof) - Dobova 2015-06-06 10 2,1
Dobova - Zidani Most 2015-06-06 10 48,7
Prešnica odv. - Koper 2015-06-06 62 31,5
(Čakovec) - Središče - Ormož 2016-05-08 44 11,6
Ormož - Pragersko 2016-05-08 40 40,3
Maribor - Prevalje - (Bleiburg) 2016-05-09 34 82,6
(Villa Opicina) - Sežana - Divača 2016-08-07 50 11,6
Pivka - Ilirska Bistrica - (Šapjane) 2016-08-07 64 24,4
(Öriszentpeter) - Hodoš - Ormož 2017-02-23 41 69,2
Celje - Velenje 2017-02-23 31 38,0
lok Zidani Most 2017-02-23 14 1,3
(Ðurmanec) - Rogatec - Stranje 2017-02-24 32 12,8
Stranje - Imeno 2017-02-24 33 25,3
Stranje - Grobelno 2017-02-24 32 11,2
lok Pragersko 2017-02-24 45 1,0
Lendava - (Mursko Središče) 2017-02-25 43 5,2
Nova Gorica - Sežana 2017-02-26 70 40,7
Trebnje - Sevnica 2017-02-27 81 31,3
RAZEM     1 103,4

 

Moje zaliczenia na sieci SŻ i w okolicy. Kolor szary: IX 2003 (tylko sieć chorwacka); kolor bordowy: IX - X 2010; kolor czerwony: IV 2014; kolor pomarańczowy: VI 2015; kolor zielony: V i VIII 2016; kolor granatowy: II 2017.

Źródło: http://www.slo-zeleznice.si/en/passengers/slovenia/timetable/network_map

niedziela, 05 lutego 2017

Szanowni Państwo,

zgodnie z zapowiedzią sprzed trzech tygodni - dzisiaj kontynuacja tematu deelektryfikacji kolei w Polsce. Tym razem wrzucam mapę pokazującą wszystkie linie pozbawione trakcji elektrycznej na terenie kraju (zarówno w roku 1945 jak i później) oraz zamieszczam tabelę z wyszczególnieniem współczesnych "dokonań" w tym zakresie. Odpuszczam bardziej rozbudowany komentarz - wspomnę jedynie, że:

- ponad 420 km linii pozbawionych trakcji elektrycznej w ostatnim ćwierćwieczu to ładnych parę procent całości sieci krajowej, a zarazem wielkie (kto wie jak wielkie?) pieniądze wyrzucone w błoto;

- gros linii zdeelektryfikowanych - co nie powinno zaskakiwać - znajduje się w GOP-ie i na jego obrzeżach;

- skala inwestycyjnego marnotrawstwa na kolei w latach '80-tych (i, niejako z rozpędu, na początku lat '90-tych) robi wrażenie, by wspomnieć casus linii nr 126 Chrzanów - Bolęcin (pozostającej "pod drutem" jedynie przez trzy lata) czy obwodnicy towarowej Kluczborka;

- kilka przypadków deelektryfikacji ślepych linii położonych na obrzeżach aglomeracji (oraz ich późniejszej likwidacji) nie da się wyjaśnić inaczej jak krótkowzrocznością lokalnych decydentów. Mam tu na myśli zwłaszcza przypadki Niepołomic, Osowej Góry, i Zegrza; w mniejszym stopniu - także Pyskowic Miasta, Żarnowca i Gdańska Brzeźna.

 

Mapa linii pozbawionych trakcji elektrycznej na sieci PKP. Kolor granatowy: deelektryfikacja w r. 1945 i w l. '50-tych; kolor bordowy: deelektryfikacja po roku 1989 (nie zaznaczono kolei piaskowych, krótkich łącznic, skrócenia WKD w Milanówku i Grodzisku Mazowieckim w l. '60-tych oraz odcinków na których sieć trakcyjną przywrócono).

Źródło podkładu: https://pl.wikipedia.org/wiki/Transport_kolejowy_w_Polsce

 

Wykaz linii pozbawionych trakcji elektrycznej po roku 1989 (źródło: obliczenia własne na podstawie: bazakolejowa.pl i Mały Atlas Sieci Kolejowej Polski)

Nr linii Odcinek Długość (km) Elektr. Deelektr. Lat "pod drutem"
23 Warszawa Gł. Osobowa - Warszawa Zach. 1,2 1950 2000? 50
28 Wieliszew - Zegrze 2,8 1972 2000? 28 ?
31 Siedlce - Mordy 17,9 1983 2013 30
44 Mikołajów - Regny 2,9 1983 2000? 17 ?
95 Kraków Mydlniki - Kraków Batowice 10,8 1959 1997 38*
103 Trzebinia - Bolęcin  4,0 1982 2003 21
Bolęcin - Wadowice  32,7 1990 13
113 Podłęże - Niepołomice 4,7 1960 2001 41
126 Chrzanów - Bolęcin 9,0 1992 1995? 3
 132 Zabrze Biskupice - Pyskowice 17,0 1979 2001 22
144 Tarnowskie Góry - Zawadzkie 34,3 1982  2016  34
152 Pyskowice - Paczyna 4,7 1973 2000 27
159 Orzesze - Żory 13,9 1978 2002 24
Pawłowice Śląskie - Wodzisław Śląski 31,4 1984 2001 17
162 D.G. Huta Katowice - Dąbrowa Górnicza 6,6 1976 2000 24
168 Mysłowice Wesoła - Mąkołowiec 10,4 1974 1995 21
170 Jastrzębie Zdr. Moszczenica - Zebrzydowice 13,2 1985 2000 15
172 Chudów - Orzesze 6,3 1983 1998 15
174 Kędzierzyn Koźle - Kędzierzyn Koźle Port 1,8 1990? 2010? 20 ?
175 Strzelce Opolskie - Kluczbork 58,9 1984 2009 25
178 Zabrze Mikulczyce - Tworóg Brynek 21,4 1982 1999 17
179 Tychy Miasto - Lędziny 16,6 1974  2006  32
184 D. G. Strzemieszyce - Sosnowiec Zagórze 3,9 1980 2001 21
190 Bielsko Biała Główna - Skoczów 22,2 1982 2017 35**
Goleszów - Cieszyn 10,2 1983 2014 31
198  Pyskowice Miasto - Pyskowice 5,0 1964  2002 38
199  Rudziniec Gliwicki - Kędzierzyn Koźle 15,1 1962 2008 46
230 Wejherowo - Rybno Kaszubskie 11,9 1986 1992 6
230' Rybno Kaszubskie - Żarnowiec El. Jądrowa 10,1 1987 1992 5
249 Gdańsk Brzeźno - Gdańsk Nowy Port 0,7 1951 2002 51
274 Wrocław Świebodzki - Wrocław WS 1,6 1965 2002 37***
292 Wrocław Sołtysowice - Wrocław Osobowice 7,3 1984 2000 16
361 Puszczykówko - Osowa Góra 5,0 1969 2002 33
417 Szczecin Dąbie - Szczecin Słoneczne 2,7 1983 2000? 17 ?
427 Mścice - Mielno Koszalińskie 5,3 1989 2002 13
520 Doły - Ujrzanów  1,2 1983?  2013?  30
684 Borowiany - Krupski Młyn 1,6 1971 2009? 38
767 Kuniów - Smardy 5,0 1984 2000 16
768 Ligota Dolna - Gotartowice 3,0 1985 2000 15
           
   RAZEM  423,5      

Uwagi: * trakcja elektryczna przywrócona w r. 2004; ** prawdopodobnie kradzież trakcji w toku - faktem jest jednak, że w grudniu 2016 sieć wciąż wisiała np. na stacji Jaworze Jasienica; *** jedyny w Polsce odcinek dwukrotnie zdeelektryfikowany (po raz pierwszy w r. 1945 - patrz poprzedni wpis)

 
1 , 2 , 3 , 4 , 5 ... 29